Bruce Springsteen: The Ghost of Tom Joad

 
 

Ik zou graag willen geloven dat het idee voor “The Ghost of Tom Joad” bij Springsteen is geboren toen hij in 1992 zijn toenmalige woonplaats L.A. in vlammen zag staan naar aanleiding van de Rodney King rellen. Ik wil graag geloven dat Springsteen op het moment van die extreme escalatie ergens heeft gedacht aan Tom Joad, de hoofdpersoon uit John Steinbeck’s boek “The grapes of wrath”. De persoon die de verpersoonlijking is van alle kansarme Amerikanen die tevergeefs hun geluk hebben beproefd in California, “The Golden State”…

 
In 1992, toen Springsteen L.A. voor zich zag branden, wil ik graag geloven dat hij besefte dat California weliswaar een aantrekkingskracht heeft op diverse individuen maar verre van “The promised land” is en dat op dat moment het idee voor “The ghost of Tom Joad” in zijn brein is genesteld.
 
De link tussen het geweld in L.A. en de tot mislukken gedoemde reis van Oklahoma naar California door de familie Joad werd voor mij bevestigd door een passage in het titelnummer:
 
“Now Tom says: Mom, whenever there’s a cop beating a guy / Whenever a hungry newborn baby cries / Where there’s a fight ‘gainst the blood and hatred in the air / Look for me mom, I’ll be there...”
 
De wens om dit alles te geloven vormt namelijk de basis voor mijn interpretatie van het album, namelijk dat de cd een soort concept is met betrekking tot het overschrijden van grenzen in zowel figuurlijke als letterlijke zin. Figuurlijk in de zin van het overschrijven van grenzen, normen en waarden, zoals die maatschappelijk en sociaal gelden maar zoals die uiteraard ook in wetten zijn vastgelegd. Letterlijk in de vorm van immigratie van wederom kansarme Mexicanen die hun geluk zoeken in “het beloofde land”. De migratie die ook in het boek van Steinbeck is beschreven, de trek naar California.
 
Echter mijn interpretatie heb ik echter nooit uit de mond van Springsteen gehoord. Het maakt ook niet uit want een interpretatie is persoonlijk en die zorgt ervoor dat ik dit album als een regelrechte klassieker beschouw. Daarnaast is het ook niet de eerste keer dat mijn interpretatie afwijkt van die van een artiest. Maar gaat het daar bij de muziek ook niet om? De vrijheid die je wordt geboden om een eigen invulling te geven aan muziek? Bij deze dus mijn eigen invulling van deze mijlplaat…
 
Eerlijk gezegd gebeurt er muzikaal niet zo bijster veel op deze cd. Stilistisch valt er geen enkele verandering te ontdekken en het is opvallend dat de instrumenten van Springsteen en zijn gastmuzikanten, als ze al te horen zijn, veelal achter in de mix zijn geplaatst (luister maar eens naar de dubbele vioolsolo van Soosie Tyrell in “Across the border”). Alsof Springsteen juist daardoor de nadruk heeft willen leggen op het meest essentiële van “The ghost of Tom Joad”, namelijk de teksten. Voor mij heeft Springsteen altijd al uitgeblonken door zijn teksten. Hij kan in een lied van nog geen drie minuten een beeld schetsen, bijna filmisch, waarin mensen worden beschreven zoals jij en ik. Mensen met hun dromen, mensen die falen, en mensen met hun verlangens en teleurstellingen. Met de personages van Springsteen ben ik opgegroeid. Ik ken ze bijna zoals ik goede vrienden ken. Het klinkt bijna treurig (ik weet het, ik ben er me van bewust…) maar ik laat mij nu eenmaal graag meevoeren door een verhaal met een karaktervol personage. Of dat nu in een boek, film of in een lied plaatsvindt, dat maakt me niet uit. Springsteen kan als geen ander karakter meegegeven aan een personage.
 
Vanaf “Tunnel of Love” (1988) liet hij veel van die personages achter zich en begon hij meer en meer over zichzelf te zingen. Voor de “The Ghost Of Tom Joad”, dat in 1995 werd uitgebracht, schudde hij weer een groot aantal nieuwe personages uit zijn mouw.
 
De verhalen van de personages blinken nagenoeg uit door somberheid en overal overheerst de dreiging dat op ieder moment de bewuste grenzen worden overschreden. De man uit “Straight Time” bijvoorbeeld die acht jaar geleden uit een gevangenis stapte en nog altijd een gevecht moet leveren om op het rechte pad te blijven. “Kitchen floor in the evening tossin’ my little babies high / Mary’s smiling but she’s watching me out of the corner of her eye”. Het is wellicht de meest pijnlijke passage uit dit nummer. De vrouw die haar man in de gaten houdt terwijl hij met de kinderen aan het stoeien is en hij die zich daar bewust van is. Als je eigen vrouw je niet meer vertrouwd, waar ben je dan nog thuis?
 
De schoenenverkoper in het fabelachtige mooie “Highway 29” ontspoort helemaal nadat hij zijn femme fatale heeft ontmoet. Na een brute bankoverval vind hij, voordat hij het leven laat, nog ergens een moment van zelfreflectie: “I told myself in was all something in her / But as we drove I knew it was something in me / Something that been coming for a long long time / And something that was here with me now on Highway 29....”.
 
Het feit dat een keurige, voorzichtige schoenenverkoper zo kan ontsporen geeft dit nummer zijn kracht. Springsteen laat in het midden waarom de man zo extreem van het rechte pad afwijkt. Iedere uitleg hierover had waarschijnlijk ook afbreuk gedaan aan het nummer. Aan het eind wordt het auto-ongeluk beschreven waarbij ze beide het leven laten. Ik vind die passage van een ongekende schoonheid en bezorgt me nog altijd kippenvel.
 
“The road was filled with glass and gasoline / She wasn’t saying nothin’, it was just a dream / The wind come silent through the windshield / All I could see was snow, sky and pines / I closed my eyes and I was running / Yeah, I was running, then I was flying...”
 
De schoenenverkoper is niet het enige personage waarmee het slecht afloopt. Ook de verhalen van de immigranten, de Mexicanen, zijn doorspekt met somberheid en tragiek. De broers Miguel en Louis bijvoorbeeld die in “Sinaloa Cowboys” naar California trekken om daar “crystel meth” te koken. Ik zit er nog altijd op te wachten dat dat lied eens zal worden gebruikt in de fraaie TV serie “Breaking Bad”. “You could spend a year in the orchards / or make half as much in one ten-hour shift...”. De broers kiezen voor het laatste en Louis moet dat uiteindelijk bekopen met de dood.
 
“Miguel lifted Louis’ body into his truck and then he drove / To where the morning sunlight fell on a eucalyptus grove / There in the dirt he dug up ten thousand dollars, all that they’d saved / Kissed his brother’s lips and placed him in his grave...”.
 
De passage is een voorbeeld van de directheid van de teksten. Er gaat, behalve het afscheid,  bijna een bepaalde kilheid uit van het handelen. Een kilheid en soms zelfs een gewetenloosheid die in meerdere nummers te zien is. Maar zijn het ook niet de gewetenlozen die relatief eenvoudig grenzen kunnen overschrijden?
 
Zoals gezegd, “The Ghost of Tom Joad” is een sombere plaat vol met tragiek.Maar ergens, bijna op het eind van de cd, biedt Springsteen de luisteraar (op het eerste oog) verlossing aan in de vorm van hoop. Een Mexicaan, die op het punt staat om (waarschijnlijk illegaal) alleen de grens te passeren, om, zoals Tom Joad, zijn geluk elders te gaan beproeven en die zijn liefje de dag erna aan de andere kant van de grens hoopt terug te zien. Deze ruim vijf minuten hemel op aarde heeft de titel“Across the border” meegekregen.
 
“We’ll leave behind my dear / The pain and sadness we found here / And we’ll drink from the Bravo’s muddy water / Where the sky grow grey and wide / We’ll meet on the other site / There across the border...”
 
Met het Steinbeck’s verhaal over Tom Joad in het achterhoofd en de dramatische en sombere verhalen van de andere personages op “The ghost…” weet de luisteraar het eigenlijk al. Dit is hoop tegen beter weten in maar toch… het is hoop.
 
“For what are we without hope in our hearts / That someday we’ll drink from God’s blessed waters / and eat the fruit from the vine / I know love and fortune will be mine / There across the border...” zingt Springsteen in dit bloedmooie nummer.
 
Nooit is hoop mooier onder woorden gebracht dan hier. Tussen alle ellende laat hoop plots zijn gezicht zien en het blijkt dat hoop deze man op de been houdt. Ja inderdaad, hoop doet leven…
 
“Across the border” is daarom voor mij het sleutelnummer van “The Ghost of Tom Joad” die voor mij niet minder is dan een regelrechte klassieker. Het is bovendien mijn favoriete Springsteen track geworden. Het nummer zal zelfs klinken wanneer ik de bekende pijp aan Maarten heb gegeven. Ik ben niet gelovig, al jaren niet meer maar ik vind dat je bij je overlijden enigszins even mag afwijken van je overtuiging. Als atheïst geloof ik niet in een grens en overgang tussen leven en dood maar symbolisch gezien vind ik het een mooie gedachte dat we elkaar weer treffen “across the border”... Vandaar die keuze. Zucht… kon ik nu maar echt geloven… 
Replay
Ed Muitjens
Bruce Springsteen
The Ghost of Tom Joad