Leonard Cohen: You Want It Darker

 
 

In de aanloop naar You Want It Darker, het veertiende studioalbum van Leonard Cohen, sterft zijn voormalige muze Marianne Ihlen, door hem in 1967 vereeuwigd in So Long, Marianne. Cohen schrijft haar vlak voor haar overlijden een brief waarin hij stilstaat bij het meedogenloze verstrijken van de tijd en de onuitwisbare groeven die de vergankelijkheid in lichaam en geest achterlaten: “It’s come to this time when we are really so old and our bodies are falling apart and I think I will follow you very soon. Know that I am so close behind you that if you stretch out your hand, I think you can reach mine”. Hij beseft dat de eindhalte stilaan in zicht komt en dat besef, hier samengevat in twee veelzeggende regels, loopt als een onmiskenbare rode draad door dit album.

Cohen, in het diepst van zijn hart een troubadour volgens de klassieke opvatting van het woord: een minnezanger, is in zijn teksten nooit een jolige en vrolijke Frans geweest. Liefde is doorgaans onbereikbaar of zodanig geschaafd dat het ongemakkelijk aanvoelt, de dood waart al eens op zijn tenen door het decor, verlies lijkt eeuwig en geluk is meestentijds van korte duur. Ook als Cohen, bij wijze van uitzondering, uitbundig is, zoals in Sing Another Song, Boys uit Songs Of Love And Hate (1971), loopt het niet goed af met de protagonist. Dat menselijk onvermogen om onwankelbare relaties op te bouwen en in stand te houden, wandelt ook op You Want It Darker pontificaal door de voordeur naar binnen, hand in hand met Eros en Thanatos.

Maar de eindigheid der dingen, het domein van Thanatos, het feit dat we allemaal voorbijgangers zijn, dat de enige constante in het leven onze tijdelijke aanwezigheid is, dat is het hoofdthema van dit album. Cohen draait er dan ook geen doekjes om. In het titelnummer zingt hij met een stem die diep in het graf heeft gestaard ‘Hineni, hineni, I’m ready, my Lord’. Hineni is Hebreeuws is voor ‘hier ben ik’ – volgens andere vertalingen ‘zie mij’ – wat weinig aan de fantasie van de luisteraar overlaat. De poëet heeft vrede met het onvermijdelijke, hij schrijft en schaaft aan de laatste regels van zijn levensgedicht. De vraag die rest, is hoeveel regels er nog geschreven kunnen worden. In hetzelfde nummer fluistert hij immers ‘If you are the dealer, I’m out of the game’ en in Leaving The Table heet het “I’m leaving the table, I’m out of the game’. Door de context waarin dit album zich beweegt, lijdt het weinig twijfel wat Cohen met ‘the game’ bedoelt.

Tot er iemand opstaat die het tegendeel bewijst, zijn wij de enige schepsels op aarde die zich, de een al wat meer dan de ander, bewust zijn van de eigen sterfelijkheid. Dat besef is niet te ontlopen, ook niet als je obstinaat weigert om in de spiegel te kijken en keihard het zonlicht ontkent. Het lichaam liegt namelijk niet: “Now I'm living in this temple / Where they tell you what to do / I'm old and I've had to settle / On a different point of view.” Dat inzicht, vaak ingegeven tegen wil en dank want er zijn talloos veel miljoenen die eeuwig willen leven, leidt tot weemoed en een soort van opstandige berusting die zich verbergen en uiteindelijk openbaren in kleine, korte zinnetjes die vaak meer onthullen dan een heel hoofdstuk doet: “Little by little / We're cutting the cord / We're spending the treasure / That love cannot afford.”

Of You Want It Darker een dichterlijke zwanenzang is, een testament van een even weerspannige als romantische ziel die zijn universum poogde te beeldhouwen in woorden en klanken, een laatste saluut aan een wereld die zoveel schoonheid te bieden heeft maar die schoonheid telkens weer zelf verminkt? De tijd zal het uitwijzen, want dat is wat de tijd telkens weer doet. Cohen lijkt zich alleszins niet bevreesd van de dood af te wenden, al verklaarde hij onlangs dat hij nu ook niet bepaald uitkijkt naar het bereiken van die allerlaatste stopplaats. Maar moest zijn rit er binnenkort onverhoopt toch op zitten dan kunnen we terugvallen op een nalatenschap van veertien albums met een adembenemend orgelpunt.

“Steer your way through the pain that is far more real than you
That's smashed the Cosmic Model, that blinded every view
And please don't make me go there, though there be a God or not
Year by year, month by month, day by day
Thought by thought.”

Cohen is niet meer. Een held is dood. Het deed me meer dan ik dacht. Toen hij overleed was, net als bij Bowie, zijn plaat net uit en was er gespeculeerd of zijn teksten over de naderende dood dichterlijke vrijheid was of dat het deze keer pure ernst was. Het laatste bleek helaas waar. De start van mijn recensie was al gemaakt. Allerhande beslommeringen maakte dat dit bleef liggen. Ik herstel dat met deze inleiding en laat de rest in tact. Cohen maakt hier een meesterwerk die donker, zwaar maar ook ontzettend mooi en troostvol is en mij al raakte maar met zijn overlijden nog dieper in mijn kern raakt.



Cohen, 82 inmiddels, trapt af met de titelsong.  Een song over de stand van de wereld.  Het kan nog erger, zwarter, negatiever, donkerder dan de man met een vol leven achter zich heeft kunnen denken. Het is ook met dat overzicht van een vol leven en de huidige staat van de wereld dat hij terugkijkt, overziet en zich heeft verzoend met en heeft overgegeven aan het onvermijdelijke, de dood. Er is meer leven achter zich en nog weinig toekomst. Zelfs het heden heeft zijn gemis.


Dat is de toonzetting van Cohen zijn veertiende studioalbum. zijn laatste ook. Het is een zwanenzang geworden, zoveel moge duidelijk zijn. Een requiem. Al weet je met Cohen nooit of er enige dichterlijke vrijheid genomen is. Toch is de koek wel haast op ook met die dichterlijke vrijheid. Zoals gezegd is het een donker, zwart en thematisch album geworden.


Cohen heeft voor de laatste maal alles wat er nog in hem zat eruit geperst.  Met de dood op de hielen is er nogal wat kwaliteit uitgekomen en is voor zover Cohen dat al niet door had de essentie van het leven omgezet in 40 min. Muziek en dichterlijke poëzie. Een afscheid en viering van het leven en de liefde. Volgens Cohen is de liefde de essentie van het leven. Daar neemt hij met deze collectie songs tegelijkertijd hij het viert ook afscheid van.


‘ if you are the dealer i’m out of the game’ is de eerste zin van de titelsong en openingsnummer You Want It Darker. Cohen klinkt dieper en donkerder dan ooit. Een stem waar ik zeker in zijn laatste jaren verliefd op ben. Hij mag met zijn fluisterzang nog het telefoonboek opzeggen en ik ben geraakt. Muzikaal klinkt alles zalig organisch, iets wat bij Cohen ook wel eens anders is geweest. Grote verantwoordelijke hiervoor is Cohen’s zoon Adam.


Het thematische en de teksten staan op de voorgrond. Hier ligt de nadruk op en de muziek is puur ondersteunend. Er is gekozen om de muziek wat verder naar de achtergrond weg te zetten. De één kan dat jammer vinden. Ik snap die kritische noot want naast dat de teksten meer dan de moeite waard zijn is de muziek ook nog eens bloedmooi. Toch stoort het mij niet. Een extra gehoor inspanning maakt dat je alle muziek prima mee kan krijgen. De combinatie woorden en muziek in voordracht door Cohen roert mij meer dan eens tot tranen.


Wat een mooi, dwingend, confronterend, berustend en sacraal album is dit geworden. Cohen heeft sinds de jaren gingen tellen de noodzaak tot enige versnelling in het werkproces gevoeld. Naast de financiële noodzaak terug te keren tot grote wereldwijde tours maakte hij in dit relatief korte decennium al drie albums waar hij tot de jaren ervoor niet direct bekend stond als iemand die veel haast maakte om met nieuw werk op de proppen te komen.


Waar hij met het in 2012 verschenen album Old Ideas nog repte over de liefde in Crazy To Love You en op het in 2014 verschenen Popular Problems al een tempo lager ging in Slow is het nu definitief over en klaar. ‘ I Don't Need No Lover, No,No….The Wretched Beast Is Tamed’. (Leaving The Table). In If I Didn’t Have Your Love viert Cohen de liefde middels fraaie zinnen als; ‘If the sun would lose it’s light, And we lived an endless night, And there was nothing left that you could feel, Well that’s how it would be what the world would seem to me, If I didn’t have your love to make it real.


Het album staat  er vol mee en dit zijn slechts een aantal kleine grote voorbeelden ervan. Stralend of wellicht beter gezegd het sombere middelpunt van het album is Treaty. Het tweede nummer volgend op opening You Want It Darker. Het nummer is een gesprek met God en komt als reprise als afsluiter aan het eind van het album terug. Cohen blikt verder terug op zijn relatie met muze Suzanne Ihlen aan wie hij een aantal maanden geleden nog een afscheidsbrief stuurde toen ze op haar sterfbed lag.  'Well Marianne it's come to this time when we are really so old and our bodies are falling apart and I think I will follow you very soon. Know that I am so close behind you that if you stretch out your hand, I think you can reach mine," schreef hij toen.


Ander prijsnummer, al doen alle songs amper voor elkaar onder, is It Seemed The Better Way dat naast ijle viool klanken, even als op de titeltrack  prachtig ondersteund wordt door de sacrale klanken van een synagoge koor. De geluiden gaan in combinatie met de teksten van Cohen en diens donkerbruine fluisterstem door merg en been. Natuurlijk is Leonard heer en meester maar we mogen op dit album de invloed van zoon Adam Cohen en Patrick Leonard op het totaal maar voornamelijk op het muzikale vlak niet onderschatten. Beide leveren een topprestatie.


Zoals gezegd ademt het album rust en berusting uit. Cohen zijn stem en teksten staan in de mix op de voorgrond en ook de hemelse muziek is daaraan ondergeschikt gemaakt. Toch als je na enige luisterbeurten alle teksten hebt geabsorbeerd en wat meer naar de muzikale nuances gaat luisteren dan is er niets dan ontzag voor de klus die deze twee mannen hebben geklaard. Naast ademing en berusting die ook muzikaal weerklinkt zit er net als in de teksten een diepte in de muziek die dat niet in een keer prijs geeft. Kenmerkend zijn uiteraard de vrouwelijke achtergrondzangeressen verder aangevuld met werkelijk prachtige koor momenten, vioolpartijen, piano oases, jazzy drum en bas accentjes en schitterende keyboard en mandoline stukjes.


Op de rand van dit jaar durf ik best de stelling aan dat nu al een klassieker in wording is. Zelden is het leven mooier gevierd, de liefde zo mooi geëerd en de dood zo berustend voorgesteld als Cohen hier doet. Wie mij een album opnoemt die aan dezelfde criteria voldoet; ik hoor het graag! Wat mij telkens weer zo vol ontzag doet luisteren naar Cohen is de ogenschijnlijke simpelheid van zijn fraaie zinnen die vervolgens zo diep en complex blijken en van een goddelijke schoonheid zijn. Zoon Adam en partner Patrick Leonard hebben zich deze keer, voor het laatste kunststuk, perfect deze hogere schoonheid muzikaal kunnen evenaren. Voor mij het absolute muzikale hoogtepunt van dit jaar. Een album die eigenlijk alle lijsten, jaarlijst of niet, overstijgt. Wat een indrukwekkend album. Wat komt deze binnen. Na Bowie en Cave het derde album dat tot de kern van ons bestaan gaat en de pijn omzet in kunst met een hoofdletter K. Waar Bowie een kunstzinnige gelaagdheid bracht en Cave pijnlijk wringt en schuurt is Cohen het meest berustend en beschouwend.


Arjan Post

Review
Martin Overheul
Leonard Cohen
You Want It Darker
Label: 
Columbia
Releasedatum: 
21-10-2016
Mocht zijn rit er binnenkort onverhoopt toch op zitten, dan kunnen we terugvallen op een nalatenschap van veertien albums met een adembenemend orgelpunt.

Ook interessant

Leonard Cohen Martin Overheul 15 Nov 2016