You Want It Darker

9200000063762630

Leonard Cohen

In de aanloop naar You Want It Darker, het veertiende studioalbum van Leonard Cohen, sterft zijn voormalige muze Marianne Ihlen, door hem in 1967 vereeuwigd in So Long, Marianne. Cohen schrijft haar vlak voor haar overlijden een brief waarin hij stilstaat bij het meedogenloze verstrijken van de tijd en de onuitwisbare groeven die de vergankelijkheid in lichaam en geest achterlaten: “It’s come to this time when we are really so old and our bodies are falling apart and I think I will follow you very soon. Know that I am so close behind you that if you stretch out your hand, I think you can reach mine”. Hij beseft dat de eindhalte stilaan in zicht komt en dat besef, hier samengevat in twee veelzeggende regels, loopt als een onmiskenbare rode draad door dit album.Cohen, in het diepst van zijn hart een troubadour volgens de klassieke opvatting van het woord: een minnezanger, is in zijn teksten nooit een jolige en vrolijke Frans geweest. Liefde is doorgaans onbereikbaar of zodanig geschaafd dat het ongemakkelijk aanvoelt, de dood waart al eens op zijn tenen door het decor, verlies lijkt eeuwig en geluk is meestentijds van korte duur. Ook als Cohen, bij wijze van uitzondering, uitbundig is, zoals in Sing Another Song, Boys uit Songs Of Love And Hate (1971), loopt het niet goed af met de protagonist. Dat menselijk onvermogen om onwankelbare relaties op te bouwen en in stand te houden, wandelt ook op You Want It Darker pontificaal door de voordeur naar binnen, hand in hand met Eros en Thanatos.Maar de eindigheid der dingen, het domein van Thanatos, het feit dat we allemaal voorbijgangers zijn, dat de enige constante in het leven onze tijdelijke aanwezigheid is, dat is het hoofdthema van dit album. Cohen draait er dan ook geen doekjes om. In het titelnummer zingt hij met een stem die diep in het graf heeft gestaard ‘Hineni, hineni, I’m ready, my Lord’. Hineni is Hebreeuws is voor ‘hier ben ik’ – volgens andere vertalingen ‘zie mij’ – wat weinig aan de fantasie van de luisteraar overlaat. De poëet heeft vrede met het onvermijdelijke, hij schrijft en schaaft aan de laatste regels van zijn levensgedicht. De vraag die rest, is hoeveel regels er nog geschreven kunnen worden. In hetzelfde nummer fluistert hij immers ‘If you are the dealer, I’m out of the game’ en in Leaving The Table heet het “I’m leaving the table, I’m out of the game’. Door de context waarin dit album zich beweegt, lijdt het weinig twijfel wat Cohen met ‘the game’ bedoelt.Tot er iemand opstaat die het tegendeel bewijst, zijn wij de enige schepsels op aarde die zich, de een al wat meer dan de ander, bewust zijn van de eigen sterfelijkheid. Dat besef is niet te ontlopen, ook niet als je obstinaat weigert om in de spiegel te kijken en keihard het zonlicht ontkent. Het lichaam liegt namelijk niet: “Now I'm living in this temple / Where they tell you what to do / I'm old and I've had to settle / On a different point of view.” Dat inzicht, vaak ingegeven tegen wil en dank want er zijn talloos veel miljoenen die eeuwig willen leven, leidt tot weemoed en een soort van opstandige berusting die zich verbergen en uiteindelijk openbaren in kleine, korte zinnetjes die vaak meer onthullen dan een heel hoofdstuk doet: “Little by little / We're cutting the cord / We're spending the treasure / That love cannot afford.”Of You Want It Darker een dichterlijke zwanenzang is, een testament van een even weerspannige als romantische ziel die zijn universum poogde te beeldhouwen in woorden en klanken, een laatste saluut aan een wereld die zoveel schoonheid te bieden heeft maar die schoonheid telkens weer zelf verminkt? De tijd zal het uitwijzen, want dat is wat de tijd telkens weer doet. Cohen lijkt zich alleszins niet bevreesd van de dood af te wenden, al verklaarde hij onlangs dat hij nu ook niet bepaald uitkijkt naar het bereiken van die allerlaatste stopplaats. Maar moest zijn rit er binnenkort onverhoopt toch op zitten dan kunnen we terugvallen op een nalatenschap van veertien albums met een adembenemend orgelpunt.“Steer your way through the pain that is far more real than youThat's smashed the Cosmic Model, that blinded every viewAnd please don't make me go there, though there be a God or notYear by year, month by month, day by dayThought by thought.”

You Want It Darker
Leonard Cohen

Martin Overheul

4-11-2016