U2 war jg

U2

War

Categorie:

door Ed Muitjens

28-03-2022

“Daar komen de Russen.” Het is een opmerking die mijn schoonvader van 89 nog steeds maakt wanneer hij een gevechtsvliegtuig hoort of als vuurwerk wordt afgestoken. Zo’n kleine veertig jaar geleden nam zijn kleinzoon dat van hem over. “Daar komen de Russen, opa”, riep hij zodra hij een straaljager hoorde. Zo gaat dat. Het was een periode, begin jaren ’80, waarin er geen feitelijke oorlog was maar de dreiging zo groot was dat het toch als een oorlogstijd aanvoelde. En bijzonder koud bovendien. In het najaar van 1981 of in het voorjaar van 1982 vroeg een overtuigd pacifistische leraar van de Rijkshavo, die ons het Nederlands in al haar facetten wilde bijbrengen, of wij genegen waren om zijn lokaal aan een opknapbeurt te onderwerpen. Nu ben ik geen klusser. Toch heb ik toegezegd. Waarom weet ik niet meer. In ieder niet om in een beter daglicht te geraken want eerlijk gezegd interesseerde mij dat destijds geen bal. Maar goed, ik kan mij herinneren dat ik driftig met de verfkwast in de weer ben geweest en dat, door de meer creatieve zielen van onze klas, een modelkruisraket in elkaar werd gezet en werd voorzien van de tekst: “From Russia, with love.” Een humoristische knipoog mag tenslotte nooit ontbreken. Onze leraar, een PSP man in hart en nieren, liet ons tijdens de lessen met regelmaat nadenken en discussiëren over de oplossing van de wapenwedloop tussen oost en west. Zijn lichte partijdigheid heb ik hem altijd vergeven. De geluiden van het eenzijdig ontwapenen kregen in die jaren steeds meer gewicht. Een tegenmacht werd juist vaak gezien als een mogelijke vorm van agressie.

Het was niet veel later dat U2, in 1983, het album “War” uitbracht. Dat het album deze titel meekreeg was niet zo verwonderlijk. Oorlogen waren schering en inslag. Zo was er onder meer de Libanon oorlog en gedroeg één van de eerste vrouwelijke politiek leiders, de Engelse Iron lady, zich als een overspannen haantje door met een koloniale veroveringsmentaliteit de ooit ‘verkregen’ Falkland eilanden met hand en tand te verdedigen. En de geschiedenis herhaalt zich. Het was tenslotte ook een tijd waarin de voormalige Sovjet-Unie, weliswaar een paar jaar eerder, Afghanistan was binnengevallen was om zich heer en meester te noemen van dat land. Het is dus niet zo vreemd dat de vier Ierse gasten van U2 deze plaattitel kozen. “War” is een album dat ertoe doet. Tekstueel maar ook muzikaal. Het was het laatste album uit hun beginperiode. De felheid, sturm und drang en de heilige noodzaak spatte van het album af. Toen waren het nog jongens die op een barricade klommen. Ze werkten in de jaren ’80 nog toe naar hun absolute hoogtepunt, “The Joshua tree”. Daarna werd door de volwassen jongens vooral hard nagedacht over verschillende constructies en manieren om hun kolossale  vermogens te vrijwaren van belastingen. De rebelse muzikanten, die ze waren ten tijde van “War”, zouden er van over hun nek zijn gegaan. Ik weet het zeker.

Anno 2022 hebben we weer te maken met een Russische expansiedrift en het lijkt er sterk op dat we terug gaan in de tijd. Terug naar een (koude) oorlog. Met een waarschijnlijke tegenmacht. Het zal weer erg koud aanvoelen. De laatste dagen heb ik veel moeten terugdenken aan die modelkruisraket die aan een touwtje in ons klaslokaal bungelde. Maar ik heb vooral moeten denken aan de burgers en vluchtelingen van de Oekraïne die de wanhoop nabij zijn en niet weten waar ze het moeten zoeken. “Help me. How can you help me?” zingt Bono in “The refugee”. Het ongemak groeit met de minuut. Machteloosheid heerst. Ook ik sta met de bek vol tanden.

“How long to sing this song…”